Srbija: dokumentovana primena istog okvira
Istraživački okvir i šira akademska baza
Čemu služi vladajuća stranka osim pobedi na izborima?
Vladajuća stranka je mnogo više od mašine za osvajanje glasova. Ona prenosi naređenja od vrha do lokalnog nivoa, bira i nadzire kadrove, prikuplja informacije o raspoloženju građana, raspodeljuje položaje i rešava sukobe među ljudima koji podržavaju vlast.
Stranačka organizacija može vođi da pokaže ko je lojalan i ko može da pokrene ljude, ali i da sistemu obezbedi pravila koja traju duže od jednog čoveka. Upravo zato jaka stranka može imati dvostruku ulogu: čuva vlast od društva, ali ponekad ograničava samog vođu jer njeni ljudi imaju sopstvene interese i način da se dogovore. Treba razlikovati organizovanu stranku sa unutrašnjim pravilima od ličnog pokreta koji zavisi gotovo isključivo od popularnosti i odluka jednog lidera.
SNS nije samo izborna mašina koja se aktivira pred glasanje. Njena mreža povezuje vrh vlasti sa opštinama, javnim preduzećima, radnim mestima, lokalnim posrednicima i građanima kojima treba usluga ili zaštita. Stranka prenosi naloge naniže, informacije i rezultate naviše, nagrađuje aktiviste i proverava ko je pouzdan. Zato vladavina može biti lično centralizovana, a ipak zavisiti od ogromne organizacije.
Kako je nalaz razložen u matrici
Studije partija i klijentelizma, CRTA-in terenski rad i CINS-ove istrage pozivnih centara i stranačkih finansija dokumentuju organizacione, finansijske i uslužne funkcije vladajuće stranke.
Stranka pretvara državnu moć u prisustvo u svakodnevnom životu: posao, telefon, lokalnu uslugu, prevoz na skup ili pomoć. Time vlast dobija i podršku i informacije.
Da — domaći izvori prikazuju funkcije koje daleko prevazilaze izbornu kampanju.
Velika i organizovana stranka nije sama po sebi autoritarna. Problem je kada za svoje zadatke koristi javne podatke, službena vozila, radno vreme ili odluke koje bi morale biti dostupne svima pod jednakim uslovima.
To što nešto nosi naziv 'stranka' ne znači da ima sopstvena pravila i organizaciju. Može biti samo izborna mašina jednog vođe.
Radovi koji potkrepljuju ovaj odgovor, sa vrstom dokaza i objašnjenjem njihove veze sa tvrdnjom.
poređenje više zemalja ili slučajeva
Brownlee, J. (2007), Authoritarianism in an Age of Democratization, Cambridge University Press.
- Doprinos ovom odgovoru
- Brownlee pokazuje kako jaka vladajuća partija drži elite na okupu, rešava sukobe unutar vlasti i pomaže režimu da preživi političke krize. Partija zato nije samo mašina za osvajanje glasova.
poređenje više zemalja ili slučajeva
Magaloni, B. (2008), „Credible Power-Sharing and the Longevity of Authoritarian Rule“, Comparative Political Studies 41(4–5): 715–741.
- Doprinos ovom odgovoru
- Magaloni pokazuje kako dominantna partija omogućava uverljivu raspodelu budućih položaja i koristi među elitama. Članstvo postaje dugoročni dogovor koji vezuje političke karijere za opstanak sistema.
poređenje više zemalja ili slučajeva
Reuter, O. J. (2017), The Origins of Dominant Parties: Building Authoritarian Institutions in Post-Soviet Russia, Cambridge University Press.
- Doprinos ovom odgovoru
- Reuter pokazuje kako dominantne partije u autokratijama nastaju da bi povezale vođu sa lokalnim i ekonomskim elitama, organizovale njihove interese i smanjile problem koordinacije unutar režima.
razvoj i provera načina merenja
Meng, A. (2021), „Ruling Parties in Authoritarian Regimes: Rethinking Institutional Strength“, British Journal of Political Science 51(2): 526–540.
- Doprinos ovom odgovoru
- Meng razlikuje zaista snažnu vladajuću partiju od organizacije koja postoji samo dok je osnivač lično drži na okupu. Institucionalna snaga partije vidi se po tome da li može da preživi i funkcioniše mimo jednog lidera.
pregled više istraživanja
Geddes, B., Wright, J. i Frantz, E. (2018), How Dictatorships Work, Cambridge University Press.
- Doprinos ovom odgovoru
- Geddes, Wright i Frantz pokazuju da način na koji je režim organizovan — uključujući ulogu vladajuće partije — utiče na raspodelu moći, personalizaciju, trajanje i način pada diktature.
Izvori koji potkrepljuju primer iz Srbije, sa tvrdnjom koju podržavaju i svojim ograničenjem.
Recenzirani naučni rad - Provereno 21.08.2026
Cvejić, Slobodan. 2016. “On Inevitability of Political Clientelism in Contemporary Serbia.” Sociologija 58(2): 239–252. https://doi.org/10.2298/SOC1602239C
- Šta izvor beleži
- Rad opisuje klijentelističke mreže koje povezuju vrhove partija, privredu, javni sektor i birače u slabom institucionalnom okruženju.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Tvrdnju da vladajuća stranka prenosi naloge, prikuplja informacije, raspodeljuje resurse i održava mrežu i između izbora.
- Ograničenje izvora
- Zasniva se na kvalitativnim intervjuima i teorijskoj sintezi; ne meri učestalost svake prakse u celoj populaciji.
Domaće istraživačko novinarstvo — konkretan slučaj - Provereno 21.08.2026
Milosavljević, Ivana, Teodora Ćurčić i Vladimir Kostić. 2023. CINS Inside SNS’s Call Center: Hostess Agency, Vote Buying, and Millions in Cash. Beograd: CINS.
- Šta izvor beleži
- Novinarka CINS-a iz prve ruke je dokumentovala rad velikog kol-centra, gotovinske isplate i ponudu posla povezanu sa glasanjem, što otvara sumnje na kupovinu glasova, nezakonito finansiranje i zloupotrebu ličnih podataka.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Tvrdnju da vladajuća stranka prenosi naloge, prikuplja informacije, raspodeljuje resurse i održava mrežu i između izbora.
- Ograničenje izvora
- Istraga dokumentuje jednu operaciju i ozbiljne sumnje, ali nije sudski epilog niti dokaz da se ista praksa sprovodi svuda ili da je svaki učesnik znao punu svrhu sistema.
Domaće istraživačko novinarstvo — konkretan slučaj - Provereno 21.08.2026
Nikolić, Jovana, i Ivana Milosavljević. 2023. People Brought to SNS Rally by Vehicles of State Institutions. Beograd: CINS.
- Šta izvor beleži
- CINS je na delu trase dokumentovao najmanje osam vozila u vlasništvu javnih institucija i prikupio protivrečne ili nepotpune odgovore o pravnom osnovu i plaćanju njihovog korišćenja.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Tvrdnju da vladajuća stranka prenosi naloge, prikuplja informacije, raspodeljuje resurse i održava mrežu i između izbora.
- Ograničenje izvora
- Reč je o jednom skupu, a ugovori i odgovornost nisu u svim slučajevima konačno utvrđeni, pa nalaz pokazuje osnov za kontrolu, a ne samostalno dokaz celog političkog sistema.
Domaće istraživačko novinarstvo — baza podataka - Provereno 21.08.2026
Ćurčić, Teodora. 2024. Party Funds Database: SNS, the Financially Strongest Political Party in Serbia. Beograd: CINS.
- Šta izvor beleži
- Baza pokazuje da je SNS iz budžeta za redovan rad dobio oko 49,2 miliona evra, više nego što je 38 drugih posmatranih aktera zajedno potrošilo za istu namenu, i da je ukupno prijavio oko 76,1 milion evra prihoda.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Tvrdnju da vladajuća stranka prenosi naloge, prikuplja informacije, raspodeljuje resurse i održava mrežu i između izbora.
- Ograničenje izvora
- Podaci prikazuju prijavljene finansije i veliku neravnotežu, ali je deo razlike posledica izbornih rezultata i važećih pravila, dok neprijavljeni ili nezakoniti tokovi po definiciji nisu potpuno vidljivi u bazi.
Akademsko poglavlje — organizaciona analiza političkih stranaka - Pregledani bibliografski zapis, sažetak, obuhvat i zaključci poglavlja
Stojiljković, Zoran, and Dušan Spasojević. 2017. “Serbia: Organizational Structures of Political Parties in Serbia.” In Organizational Structures of Political Parties in Central and Eastern European Countries, eds. Katarzyna Sobolewska-Myślik, Beata Kosowska-Gąstoł, and Piotr Borowiec, 369–390. Kraków: Jagiellonian University Press.
- Šta izvor beleži
- Analizira formalne strukture, koncentraciju moći i različit stepen organizacione razvijenosti stranaka, uključujući rani SNS.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Potkrepljuje razliku između stranke sa samostalnim pravilima i liderocentrične organizacije.
- Ograničenje izvora
- Period se završava približno 2016. i formalna pravila ne otkrivaju svaku stvarnu praksu.
Recenzirani naučni rad — analiza izbornih strategija - Pregledan puni otvoreni rad, metod, nalazi i bibliografski zapis
Bursać, Dejan, and Dušan Vučićević. 2025. “Electioneering Strategies in the Hybrid Regime: Another Regular Snap Election in Serbia.” New Perspectives 33(1). https://doi.org/10.1177/2336825X241308429
- Šta izvor beleži
- Opisuje SNS kao dominantnu organizaciju koja nacionalizuje lokalna takmičenja i koristi predsednikovu popularnost, institucije i koalicione partnere.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Pokazuje kako stranka povezuje vrh, lokalne liste, kampanju i raspodelu političke moći izvan samog brojanja glasova.
- Ograničenje izvora
- Rad je pre svega izborna analiza, ne potpuna etnografija unutar stranke.
Recenzirani naučni rad - Provereno 21.08.2026
Vuković, Danilo, i Bojan Spaić. 2022. “Parallel Normative Reality: The Informal Order of Corruption and Clientelism in Serbia.” Sociologija 64(4): 519–542. https://doi.org/10.2298/SOC2204519V
- Šta izvor beleži
- Rekonstruiše neformalni poredak korupcije i klijentelizma u kojem lične i političke veze usmeravaju pristup institucijama i resursima.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Potkrepljuje posredničku i distributivnu funkciju stranke i mreže između formalnih pravila i stvarnih odluka.
- Ograničenje izvora
- Kvalitativna sinteza ne mapira svakog člana niti dokazuje partijsku vezu u svakoj transakciji.
Recenzirani naučni rad — kvantitativna studija mreže - Pregledani puni rad, metod, tabele i bibliografski zapis
Lazić, Uroš. 2025. “Predictors of Party Patronage: A Case of the City Committee of a Serbian Parliamentary Political Entity in 2015.” Hrvatska i komparativna javna uprava 25(1): 111–148. https://doi.org/10.31297/hkju.25.1.3
- Šta izvor beleži
- U jednoj gradskoj organizaciji meri članove, obezbeđene glasove, mrežni položaj i patronažno zaposlenje.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Daje mikro-dokaz da stranka meri učinak, raspodeljuje korist i održava lokalnu mrežu.
- Ograničenje izvora
- Jedan anonimizovan odbor iz 2015. nije cela SNS niti današnje stanje.
Recenzirani naučni rad — komparativne studije slučaja - Pregledani puni tekst i bibliografski zapis
Tomić, Slobodan, and Dušan Pavlović. 2023. “Blatant, Not Latent: Patronage in Top-Level Appointments in Serbia.” NISPAcee Journal of Public Administration and Policy 16(1): 181–209. https://doi.org/10.2478/nispa-2023-0008
- Šta izvor beleži
- Kroz tri visoka imenovanja pokazuje političku kontrolu, upravljanje resursima i klijentelizam.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Potkrepljuje kadrovsku i kontrolnu funkciju partijske vlasti izvan izbora.
- Ograničenje izvora
- Tri namerno izabrana slučaja ne predstavljaju sva imenovanja.
Domaći NVO — analiza javnih preduzeća - Provereno 21.08.2026
Transparentnost Srbija. 2024. Public Enterprises — A Symbol of Abuses and Violation of the Law. Belgrade: Transparency Serbia.
- Šta izvor beleži
- Dokumentuje dugotrajno zaobilaženje konkursa, vršioce dužnosti i politički uticaj u javnim preduzećima.
- Koju tvrdnju potkrepljuje
- Dodaje domaći sektorski dokaz da stranačka mreža utiče na rukovodioce i resurse između izbora.
- Ograničenje izvora
- Ne utvrđuje nezakonitost ili partijsku naredbu za svako imenovanje.
Nedostaje relevantan izvor? Pošaljite nam ga.
Predložite izvor ili prijavite grešku u ovom odgovoru →